Werkgevers
De werkgever is verantwoordelijk voor een veilige en integere werkomgeving, zowel op het gebied van ongewenste omgangsvormen (bijv. discriminatie, grensoverschrijdend gedrag of pesten op de werkvloer) als wel op integriteit (bijv. omkoping, fraude en diefstal). Om dit te bewerkstelligen, wordt van de werkgever verwacht om een PSA-beleid te hebben, een duidelijke gedragscode, heldere procedures (welke misstanden moeten gemeld worden) en om een vertrouwenspersoon binnen of buiten de organisatie te hebben. Ook zal de werkgever ervoor moeten zorgdragen dat de melder beschermd wordt en dat zij de melder op de hoogte houden over het verloop.
Veel leidinggevenden verdwalen zodra ongewenste omgangsvormen hun leiderschap raken. Vertrouwenspersonen zijn op dit terrein vaak veel beter toegerust dan zij. Daar ligt in de adviserende rol van de vertrouwenspersoon een enorm potentieel: niet alleen voor de individuele medewerker, maar ook voor het team, de leidinggevende en de organisatie als geheel. Niet door te sturen. Maar door te luisteren, te informeren en te spiegelen.
Een vertrouwenspersoon is geen kostenpost, maar een investering in duurzame inzetbaarheid en goed werkgeverschap. Werkgevers gaven gemiddeld ruim €400 per zieke werknemer per dag uit aan ziekteverzuim (bron: Risk & Business), bijvoorbeeld door:
– loondoorbetaling door werkgevers,
– kosten voor vervanging of tijdelijke inzet,
– verlies aan productiviteit en omzet.
Daarnaast gaat ziekteverzuim ten koste van de motivatie door een slechte werksfeer en meer werkdruk voor het overige personeel. Tenslotte is er een risico op imago schade, doordat een ontevreden werknemer naar de pers stapt, gevoelige informatie lekt of verkoopt aan de concurrent of sabotage pleegt.
Voorkomen is dus beter dan genezen!
Wat wordt minimaal vereist?
Een PSA-beleid (Psychosociale Arbeidsbelasting) is een wettelijk verplicht document voor werkgevers in Nederland, waarin staat hoe zij ongewenste situaties zoals werkdruk, pesten, agressie, discriminatie en seksuele intimidatie voorkomen en aanpakken, om de gezondheid en veiligheid van werknemers te waarborgen en boetes van de Arbeidsinspectie te voorkomen. Het is een onderdeel van het Arbobeleid en omvat preventieve maatregelen, een gedragscode, een klachtenregeling en het aanstellen van een vertrouwenspersoon.
In de Arbowet staat dat werkgevers de zorgplicht hebben om werknemers zoveel mogelijk te beschermen tegen psychosociale arbeidsbelasting (PSA). Werkgevers moeten dus beleid maken om PSA te voorkomen of te beperken. De RI&E staat voor Risico-Inventarisatie en -Evaluatie, een wettelijk verplicht document (Arbowet) voor werkgevers om alle gevaren voor de gezondheid en veiligheid van werknemers in kaart te brengen, te evalueren en een Plan van Aanpak op te stellen om deze risico’s te beheersen, met als doel ongevallen en gezondheidsklachten te voorkomen. Het is de basis van het arbobeleid en essentieel voor gezond en veilig werken. Deze Plan van Aanpak kan vervolgens door de vertrouwenspersoon worden getoetst of het nog voldoet aan de actuele regelgeving.
Een externe vertrouwenspersoon staat buiten het bedrijf en is volledig onafhankelijk. Hierdoor durven medewerkers ongewenst gedrag vaak eerder te melden.
“Een veilige werkplek is een gezamenlijke verantwoordelijkheid.”
Rol van de leidinggevende
De rol van een leidinggevende bij ongewenste omgangsvormen is:
- Preventie en zorgdragen voor een veilige werkplek voor álle medewerkers;
- Signalen serieus nemen en niet bagatelliseren;
- Ruimte maken voor gesprek en begeleiding;
- Escalatie voorkomen door tijdig handelen;
- En óók: zorgen voor zichzelf als leidinggevende.
Dat betekent niet: alles oplossen.
Maar wel: verantwoordelijkheid nemen voor het proces en herstel van de ervaren onveiligheid.